મરકસંક્રાંતિથી શરુ કરી રોજ નદીમાં સ્નાનને પવિત્ર માનવામાં આવે છે. દર વર્ષે આ માસ દરમિયાન લોકો ગંગા નદીના કિનારે સ્નાન કરવાનું પવિત્ર માનવામાં આવે છે , ધ્યાન અને દાન કરી કલ્પવાસ પણ કરે છે. કલ્પવાસ પૌષ માસના 11મા દિવસથી માઘ માસના 12માં દિવસ સુધી કરવામાં આવે છે. આ વર્ષ કલ્પવાસની વાત કરીએ તો તે અધિક ફળદાયી સાબિત થશે. કારણ કે આ સમય દરમિયાન પ્રયાગમાં કુંભ મેળાનું આયોજન થવાનું છે. કુંભમાં કલ્પવાસ કરવાથી વિશેષ ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે એવું માનવું છે .

કલ્પવાસનો અર્થ થાય છે કે સંગમ કિનારે નિવાસ કરી વેદોનું અધ્યયન કરવું અને ધ્યાન ધરવું શાસ્ત્રોમાં પણ કુંભ મેળામાં કલ્પવાસ કરવાનું વિશેષ મહત્વ દર્શાવવમાં આવ્યું છે કલ્પવાસ તે વ્યક્તિ કરી શકે છે જેણે પોતાની સાંસારિક જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરી લીધી હોય. જવાબદારીઓમાંથી મુક્ત થયેલી વ્યક્તિ જ આત્મનિયંત્રણ કરી શકે છે. કલ્પવાસની પ્રથા અરણ્ય સંસ્કૃતિની દેન છે. વર્ષો પહેલા ગંગા જમુના કિનારે ગાઢ જંગલ હતું અને ત્યાં ઋષિઓ તપ કરતાં હતા . ઋષિઓએ જ ગૃહસ્થો માટે કલ્પવાસનું વિધાન રાખ્યું હતું . આ સમય દરમિયાન ગૃહસ્થોને તેઓ શિક્ષા અને દિક્ષા આપતા હતા.
કલ્પવાસ કરનાર વ્યક્તિ એક જ વખત ભોજન કરે છે અને કોઈપણ પ્રકારની સુવિધા વિના ઝુંપડીમાં રહે છે. તે માનસિક હિંસાથી પણ દૂર રહે છે. તેની દિનચર્યા ગંગા સ્નાનથી શરૂ થાય છે અને સંધ્યાવંદનથી પૂર્ણ થાય છે. રાત્રે તેઓ ભજન કિર્તન કરી સમય પસાર કરે છે.
આ વર્ષે 2019 માં કલ્પવાસ સ્નાન દાનની મુખ્ય તિથિ નીચે મુજબ છે અચૂક ધ્યાનમાં રાખજો
મકર સંક્રાંતિ 14 જાન્યુઆરીનો દિવસ પવિત્ર માનવામાં આવે છે
પૌષ પૂર્ણિમા 21 જાન્યુઆરીનો દિવસ પવિત્ર માનવામાં આવે છે
મૌની અમાસ 4 ફેબ્રુઆરીનો દિવસ પવિત્ર માનવામાં આવે છે
વસંત પંચમી 10 ફેબ્રુઆરીનો દિવસ પવિત્ર માનવામાં આવે છે
માઘી પૂર્ણિમા 19 ફેબ્રુઆરીનો દિવસ પવિત્ર માનવામાં આવે છે
મહા શિવરાત્રિ 4 માર્ચનો દિવસ પવિત્ર માનવામાં આવે છે
કુંભ મેળો દર 12 વર્ષે ભરાય છે તેની પાછળનું ખુબ મોટું રહસ્ય છુપાયેલું છે . આ મેળો દુનિયાભરમાં થતા ધાર્મિક આયોજનોમાં સૌથી વિશાળ માનવામાં આવે છે. અહીં લાખોની સંખ્યામાં ભક્તો ઉમટે છે. દર 12 વર્ષે કુંભ દેશના ચાર પવિત્ર સ્થાન જે નદી કિનારે આવેલા છે તેમાંથી કોઈ એક સ્થળે કુંભ મેળો ભરાય છે. કુંભ મેળો હરિદ્વારમાં ગંગા નદી , ઉજ્જૈનમાં શિપ્રા નદી , નાસિકમાં ગોદાવરી નદી અને અલાહાબાદમાં ત્રિવેણી સંગમ જ્યાં ગંગા, યમુના અને સરસ્વતી મળે છે ત્યાં ભરાય છે.

જ્યોતિષ અનુસાર જ્યારે બૃહસ્પતિ કુંભ રાશિમાં અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે કુંભ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે. તેમાં પણ પ્રયાગના કુંભનું સૌથી વધારે મહત્વ મનાઈ છે. કુંભ મેળા પાછળ એક પૌરાણિક માન્યતા પણ જોડાયેલી છે. આ માન્યતા અમૃત મંથન સાથે જોડાયેલી છે. ચાલો જાણી લો આજે કુંભ મેળાના મહત્વ પાછળ શું છે કારણ

દેવતાઓ અને રાક્ષસોએ જ્યારે સમુદ્ર મંથન કર્યું ત્યારે તેમાંથી પ્રકટ થયેલા રત્ન અને મૂલ્યવાન વસ્તુઓનો ભાગ પાડવાનો નિર્ણય કર્યો. સમુદ્ર મંથનમાંથી જે સૌથી વધારે મૂલ્યવાન વસ્તુ પ્રકટ થઈ હતી તે હતું અમૃત. અમૃત કળશને પ્રાપ્ત કરવા માટે દેવતાઓ અને રાક્ષસો વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. રાક્ષસોથી અમૃતને બચાવવા માટે ભગવાન વિષ્ણુએ અમૃત કુંભ ગરુડને આપી દીધો. જ્યારે રાક્ષસો ગરુડ પાસેથી તે કુંભ લેવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા ત્યારે તે કુંભમાંથી અમૃત છલકાવા લાગ્યું. આ ઘર્ષણ દરમિયાન અમૃત અલાહાબાદ, નાસિક, હરિદ્વાર અને ઉજ્જૈનમાં પડ્યું. ત્યારથી દર 12 વર્ષે આ ચારમાંથી કોઈ એક સ્થાન પર કુંભ મેળો ભરાય છે.

દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે કુંભ માટે 12 દિવસ સુધી 12 સ્થાન પર યુદ્ધ ચાલ્યું. આ 12 સ્થળ પર અમૃત છલક્યું હતું. જેમાંથી ચાર સ્થાન મૃત્યુલોકમાં છે અને અન્ય આઠ સ્થાન સ્વર્ગ લોકોમાં. દેવતાઓના 12 દિવસ એટલે મૃત્યુલોકમાં 12 વર્ષ એટલા માટે દર 12 વર્ષે કુંભ મેળો ભરાય છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *